Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi

Gerileme Dönemi

18. yy. OSMANLI DEVLETİ

 

Gerileme Dönemi Padişahları:

II. Mustafa        (1695–1703)    

III. Ahmet         (1703–1730)    

I. Mahmut         (1730–1754)    

III. Osman        (1754–1757)    

III. Mustafa       (1757–1774)    

I. Abdülhamit    (1774–1789)    

III. Selim          (1789–1807)    

 

18. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin Genel politikası:

Osmanlı devleti Karlofça ve İstanbul antlaşmaları ile birçok yerleri kaybetmiş, bu hal, o zamana kadar hiç toprak kaybetmemiş olan ve geçmişi başarılarla dolu olan Osmanlı devletine çok ağır gelmişti.

Osmanlı devleti 18. yy. çok büyük toprak kaybederek girmişti. II. viyana kuşatması sonunda çıkan son savaş ayrıca iç bünyede her bakımdan önemli bozukluklara sebep olmuştu.

Avusturya, Lehistan, Rusya ve Venedik’e toprak vermek zorunda kalan Osmanlı devleti bu kayıpları telafi etmek için; kuzeyde Rusya, batıda Venedik ve Avusturya, doğuda İran ile savaşa girmiştir. İran’la savaşa girmesinin en önemli nedeni batıda kaybettiklerini doğuda telafi etmektir.

İç bünyede başlayan bozukluklara karşı devlet adamları 18. yy. başlarından itibaren bazı önlemler aldılar. Bu çabalar belli bir süre için olumlu sonuçlar getirdi.

Hatta 18. yy. ilk yarısında belli ölçüde bir düzelme bile olmuştur. Osmanlı devleti bu dönemde kaybettiği toprakları geri almanın yanında batı bilim ve teknolojisinden yararlanmaya başlamıştır.

                                    

                                   18. YÜZYILIN ÖZELLİKLERİ:

  1)- Osmanlı Devleti 18. yüzyıla ilk defa toprak kaybeden bir devlet olarak girdi. (KARLOFÇA). Bu yüzden bu yüzyılın başlarında kaybettiği toprakları geri alma çabasına girdi.

  2)- Osmanlı Devleti 17. yüzyılda en çok AVUSTURYA ile savaşmıştı. 18. yüzyılda ise en çok RUSYA ile savaşacak.

  3)- Kanuniden beri dostumuz olan Fransa 18. yüzyılın sonlarında (1798) Mısır'a saldırınca bu ülke ile ilişkilerimiz bozulacak.

  4)- Bu yüzyılda Osmanlı Devleti'nin toprak kaybı hızlanacak, Avrupa'nın bilim ve tekniği alınmaya çalışılsa da yeterli olmayacak, sonuçta Osmanlı Devleti Avrupa'nın üstünlüğünü kabul etmek zorunda kalacak.

 

18. yy. Avrupa’nın Durumu ve Osmanlı Devleti;

III. Ahmet padişah olduğu sırada Avrupa’da Önemli gelişmeler olmaktaydı. İngiltere, Fransa ve Avusturya arasındaki İspanya tahtının veraseti konusunda başlayan anlaşmazlık 1701 yılında savaşa dönüştü.

İngiltere ve Osmanlı devleti arasında iyi ilişkiler devam ediyordu.

Venedik ise Mora’yı almasına rağmen Akdeniz ticareti önem kaybettiğinden çökmeye başlamıştı. Portekiz ve İspanya önem kazanmaya başlamıştı.

Avusturya ise Fransa ve Osmanlı devleti arasında oldukça yıpranmıştı. Lehistan, Osmanlı devleti ile dostça siyaset izlemeye başlamıştı. İsveç kralı Şarl Rusya ile çekişmeye başlayınca Osmanlı devletini doğal müttefiki ve dostu sayıyordu.

Bütün bunların dışında önemli bir güçte Rusya’ydı. Hem Avrupa hem de Osmanlı devleti için önemli bir tehlike haline gelmekteydi. Karadeniz’e açılmaya çalışıyordu. Rusya’nın başında bulunan Çar Petro, ülkesini Avrupa’nın en güçlü devleti haline getirmek istiyordu. Bunun yolununsa denizlere açılmaktan geçtiğini biliyordu. Karadeniz’e açılma konusunda istediği gelişmeleri sağlayamayan Petro kuzeye dönerek Baltık denizine açılmak gayesi ile İsveç ile mücadeleye girişti. Şarl savaş alanından kaçarak Osmanlı devletine sığındı. Ruslar İsveç kralını takip ederek Osmanlı topraklarına girdiler.

Osmanlı devleti Karlofça Antlaşmasını bozmamak için İsveç’e yardım yapmamıştır. Fakat Osmanlı topraklarında yaşamasına izin vermiştir. Ruslar ise Osmanlı tebaası olan Ortodoksları kışkırtmaya başladılar.

 

Osmanlı-Rus İlişkileri

 

18. yy. Rusya’nın bazı girişimleri ve Osmanlı Devleti aleyhine yürüttüğü siyaseti iki ülke arasında gerginliğin temelini oluşturur. Osmanlı Aleyhine Rusya’nın siyaseti:

Orta Asya üzerinde yayılmak istemesi

Balkan toplumlarını kışkırtarak Slavlaştırmak istemesi (Panslavizm)

Osmanlı topraklarında ki Ortodoksları himaye altına almak istemesi

Açık ve sıcak denizlere inmek istemesi

Rusya Aleyhine Osmanlı siyaseti:

İstanbul antlaşmasını geçersiz kılmaya çalışarak, kaybettiği toprakları geri alabilmek.

Yukarıdaki sebeplerden ötürü 18. yy. Osmanlı en çok Rusya ile karşı karşıya gelmiş ve savaşmıştır.

 

Prut Seferi ve Antlaşması (1711)

Yorum: Anlaşmanın şartları çok hafiftir. Rusya savaş meydanında yenilmesine rağmen diplomasi alanında zafer kazanmıştır. Ordusunu imhadan kurtaran Rusya Baltık, Kafkasya ve Orta Asya’ya ilerlemeye başladı. Böylece Anadolu doğudan Rus tehlikesi ile karşı karşıya kaldı.

 

Pasorofça Antlaşması (1718)

Önemi: Osmanlı devleti Avrupa’ya geçişte çok önemli bir üstü olan Belgrat’ı kaybetti. Venedik ise Çanakkale boğazı ve Ege’den uzaklaştırıldı. 24 yıl sürecek bu anlaşma ile Lale devri başlamıştır. Avusturya’nın balkanlardaki etkinliğinin artması üzerine Eflak ve Boğdan merkeze daha bağlı hale getirilmiş, sınır boylarına seraskerler atandı, balkan halkının üzerindeki vergiler artırıldı, kaleler tamir edildi.

 

Belgrat Antlaşması (1739)
Önemi: Osmanlı’nın 18.yy da imzaladığı son şerefli antlaşmadır. Osmanlı devleti devrin iki büyük devletine karşı koyabileceğini göstermiştir. Ruslar Karadeniz’in bir Türk gölü olduğunu onaylamışlardır. Otuz yıl kadar barış dönemi yaşanmıştır. Bu başarıların altında yapılan ıslahatlar, özellikle humbaracı ocağının etkisi vardır. Avusturya ve Rusya veraset savaşları ve yedi yıl savaşları ile uğraşmıştır.

1740 kapitülasyonları

Fransa Belgrat antlaşmaları sırasında Osmanlı’ya yardımcı olmuştu, buna karşılık Kanuni döneminde Fransa’ya verilen kapitülasyonlar sürekli hale getirildi.

Küçük Kaynarca   Antlaşması imzalandı. (1774)
 1-İlk defa bir Müslüman arazisi kaybedildi. (Kırım)
2-Karadeniz bir Türk gölü olmaktan çıktı.
3-Rusya’ya kapitülasyonlar verildi.
4-Rusya altıncı maddeye dayanarak Osmanlı iç işlerine karışmaya başladı.
5-Osmanlı ilk kez savaş tazminatı verdi.

6-Osmanlı devleti ilk kez halifelikten yararlanmaya çalışmıştır.

 

                        Osmanlı – Avusturya İlişkileri

Ziştovi antlaşması  (1791)

Önemi: ilk kez Avusturya ile Osmanlı arasında sınır kavramı ortaya çıktı. Tek başına kalan Rusya barış istemek zorunda kaldı.

 

Yaş antlaşması  (1792)
önemi: Kırım’ın Rus toprağı olduğu kabul edilmiştir. Osmanlı devleti kaybettiği toprakları geri alma ümidini kaybetmiştir. Gerileme dönemi bitmiş dağılma dönemi başlamıştır.

Osmanlı Fransız İlişkileri

 

Napolyon’un Mısır Seferi (1798)
Napolyon 38.000 kişilik bir ordu ile önce Malta’yı almış daha sonrada İskenderiye limanına çıkarak Mısırlı kölemenlerle piramitler savaşını yapıp galip gelmiştir. İngiltere ve Rusya Osmanlının yanında yer aldı. İngiliz donanması, Fransız donanmasını Abakır’da yaktı. Rus donanması boğazları geçerek Akdeniz’e çıktı. Karada güçlenmek isteyen Napolyon Gazze ve Yafa’yı alarak Akka kalesini kuşattı. Cezzar Ahmet paşa komutasındaki Nizam-ı Cedid askerleri Fransızları yenilgiye uğrattı. Fransızlarla El Ariş antlaşması imzalandı.
Sonuçları:
Fransa’nın Akdeniz’deki gücü sona erdi. Akdeniz’deki güç İngiltere’ye geçti.

Ruslar ilk kez boğazlardan geçtiler.

Osmanlı toprakları ve denizleri uluslararası tartışma konusu oldu.(özellikle boğazlar) Osmanlı devletinin topraklarını koruyamayacak duruma geldiği görülmüştür.

Gerileme Dönemi (XVIII. Yy.) Islahatları

Lale Devri(1718–1730)
Pasarofça antlaşması ile başlayıp Patrona Halil isyanı ile sona eren dönemdir. Devrin padişahı III. Ahmet sadrazamı ise Nevşehirli Damat İbrahim Paşadır.
1-Avrupa’ya ilk kez geçici elçiler gönderildi.
2–1727 de Müslümanlar matbaayı kullanmaya başladılar. (Gayrimüslimler Osmanlıda ilk kez 1450 yılında matbaa açmıştır.) İlk basılan evrak Van Kulu Lügatidir. İlk Türk matbaası Sait Mehmet Efendi ve İbrahim Müteferrika tarafından açılmıştır.
3-Yalova’da kâğıt fabrikası kuruldu.
4-Yeniçerilerden oluşan itfaiye teşkilatım kuruldu 1720. (Tulumbacılar)
5-İstanbul’da kumaş ve çini fabrikası kuruldu.
6-Doğu klasikleri Türkçeye çevrildi.
7-ilk kez çiçek aşısı uygulandı.

8-Kütüphaneler açıldı. (En önemlileri III. Ahmet tarafından Topkapı sarayında açılan Enderun kütüphanesi ile Yeni cami kütüphanesidir.)
9-Her tarafta köşkler saraylar bahçeler yaptırıldı.
    Patronu Halil isyanı çıktı (1730). Sonucunda III. Ahmet tahtan indirildi. Sadrazam öldürüldü, saraylar tahrip edildi. Dönem sona erdi.

Lale devrinde ilk kez Avrupa usulünde yenilikler yapıldı.

            I.Mahmut Dönemi Islahatları(1730–1754)

Bu dönemde Fransa’dan gelen Kont do Bonnevale Müslüman olarak Ahmet paşa adını almıştır. Ahmet paşa tarafından topçu ocağı ıslahatları yapılmış humbaracı ocağı kurulmuştur. Kara mühendishanesi (Hendesehane) kuruldu. (1734). Orduda yapılabilecek ıslahatlarla ilgili risaleler hazırlandı. Osmanlı orduları bölük, tabur, alay sistemine göre düzenlendi. Bu ıslahatlar sayesinde 1736–1739 Osmanlı- Avusturya+Rusya savaşlarında başarı sağlandı.

            III. Mustafa Dönemi Islahatları(1757–1774)
                  

Sadrazam  Koca Ragıp Paşa ve Baron Dö Tott tarafından tophane ve topçu ocağı düzenlendi. Tersanelerde ıslahatlar yapıldı. Deniz mühendis hanesi kuruldu. Maliye düzeltilmeye çalışıldı. Temeli iç borçlanmaya dayanan Esham Sistemi getirildi. Fransızca’dan matematik ve astronomi ile ilgili tercümeler yapıldı.

            I.Abdülhamit Dönemi Islahatları (1774–1789)
           

Sadrazam Halil Hamit Paşa ve Cezayirli Gazi hasan paşa tarafından ıslahatlar yapıldı. Yeniçeri sayımı yapıldı. Ulufe alım satımı yasaklandı. Lağımcı ve humbaracı ocakları düzenlendi. Sürat topçusu ocağı kuruldu. Denizcilik alanında düzenlemeler yapıldı ( Levent teşkilatı kaldırıldı). İstihkâm okulu açıldı. Yerli malı kullanımı teşvik edildi.

            III. Selim Dönemi Islahatları (1789–1807)


Bu dönemin ıslahatlarına Nizam-ı Cedit (yeni düzen) adı verilir
1-Yapılacak ıslahatlar için raporlar hazırlandı.
2-Avrupa tarzında Nizam-ı Cedit ordusu kuruldu. Bu ordunu ihtiyacını karşılamak için İrad-ı Cedit isimli hazine oluşturuldu. Hesaplarını tutmak için İrad-ı cedit defterdarlığı oluşturuldu.
3-Avrupa’nın büyük şehirlerine sürekli elçiler gönderildi.(Paris, Londra, Viyana, Berlin)
4.Kara ve deniz mühendis haneleri modernleştirildi.
5-Fransa ve İsveç’ten öğretmen askerler getirildi.
6-Fransızca devletin resmi yabancı dil oldu.

7-Üsküdar’da Dârü’t-tıbbaati’l-âmire adıyla resmi devlet matbaası kuruldu.

8-Yerli malı kullanımı teşvik edildi.
Kabakçı Mustafa isyanı ile tahtan indirilip daha sonra öldürüldü.

XVIII. yy. Gerileme Dönemi Islahatlarının Genel Özellikleri

1-Avrupa’nın üstünlüğü kabul edilmiş o yönde ıslahatlar yapılmıştır.
2-Özellikle askeri alanda ıslahatlar yapılmıştır, bunun sebebi savaşlarda galip gelme düşüncesidir.
3-Kişilere bağlı kalmıştır.
4-Islahatlar tam olarak başarılı olamasa da çöküşü gecikmiştir.
5-Mimaride Rokoko - Barok tarzı Osmanlıya gelmiştir.

6-Teknik eğitime önem verilmiştir.

7-Yeniçeri ocağı sebebiyle inkılâplar başarıya ulaşamamıştır.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !